ព្រះសិវៈ (ឬព្រះឥសូរ) គឺជាអាទិទេពដ៏ស្មុគស្មាញនិងមានឫទ្ធានុភាពបំផុតនៅក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនាព្រះអង្គត្រូវបានគេស្គាល់ជាចម្បងក្នុងនាមជាអ្នកបំផ្លាញនៅក្នុងត្រីមូរតិ (រួមមាន ព្រះព្រហ្មជាអ្នកបង្កើតនិងព្រះវិស្ណុជាអ្នកថែរក្សា)ប៉ុន្តែតួនាទីរបស់ព្រះអង្គគ្របដណ្ដប់លើការបំផ្លាញ។

១. ដើមកំណើត និងការវិវត្តន៍របស់ព្រះសិវៈ

ដើមកំណើតរបស់ព្រះសិវៈ គឺមានភាពចាស់ទុំ និងវិវត្តន៍ពីសតវត្សរ៍មុនៗ៖

• សម័យវេទៈ (Vedic Period): ឫសគល់ដំបូងរបស់ព្រះសិវៈ គឺស្ថិតនៅក្នុងអាទិទេពឈ្មោះ រុទ្រៈ (Rudra) ដែលត្រូវបានលើកឡើងនៅក្នុងគម្ពីរ រឹគវេទៈ (Rigveda)។ ព្រះរុទ្រៈគឺជាអាទិទេពដ៏កាចសាហាវ ត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងខ្យល់ព្យុះ ផ្គរលាន់ ការបំផ្លិចបំផ្លាញនិងព្រៃឈើ។ ឈ្មោះ "សិវៈ" ខ្លួនឯងមានន័យថា "ត្រជាក់ត្រជំ", "ករុណា" ឬ "សេចក្តីសុខ" ដែលដើមឡើយគឺជាគោរមងារដ៏ល្អប្រសើរមួយសម្រាប់ព្រះរុទ្រៈ ដើម្បីបន្ធូរបន្ថយភាពកាចសាហាវរបស់ព្រះអង្គ។

• ការបញ្ចូលគ្នានៃអាទិទេព៖ ព្រះសិវៈដែលយើងស្គាល់សព្វថ្ងៃនេះគឺជាការបញ្ចូលគ្នារវាងព្រះរុទ្រៈ និងអាទិទេពបុរាណដទៃទៀតដែលមានតាំងពីអរិយធម៌ជ្រលងទន្លេឥន្ទូស (Indus Valley Civilization) មកម្ល៉េះ។ នេះបានធ្វើឲ្យព្រះអង្គក្លាយជាអាទិទេពមួយអង្គដែលចាស់ជាងគេបំផុតលើពិភពលោក។

• សម័យបូរាណ (Puranic Period): នៅក្នុងគម្ពីរបូរាណ (Puranas) ជាពិសេសសិវបុរាណ (Shiva Purana) ព្រះសិវៈត្រូវបានគេលើកតម្កើងជាទេពកំពូល (Supreme Deity) ដែលជាអ្នកបង្កើត ការពារ និងបំផ្លាញចក្រវាឡ។

២. គោលបំណង និងតួនាទីស្នូលរបស់ព្រះសិវៈ

តួនាទីរបស់ព្រះសិវៈគឺធំធេងនិងមានលក្ខណៈផ្ទុយគ្នា។ ព្រះអង្គមានគោលបំណងធំបី៖

ក. អ្នកបំផ្លាញ (The Destroyer)

នេះគឺជាតួនាទីដែលគេស្គាល់បំផុតព្រះសិវៈបំផ្លាញចក្រវាឡទាំងមូលនៅចុងបញ្ចប់នៃវដ្តពេលមួយ (កាល់បៈ - Kalpa) ដើម្បី៖

• សម្អាតលោក: បំផ្លាញទម្រង់ដែលលែងដំណើរការ ឬចាស់ហួសសម័យ។

• បើកផ្លូវសម្រាប់ការចាប់កំណើតថ្មី: ការបំផ្លាញរបស់ព្រះអង្គមិនមែនជាការបញ្ចប់ដាច់ខាតទេប៉ុន្តែជាតម្រូវការសម្រាប់ការចាប់ផ្តើមថ្មី (Creation) ដោយអនុញ្ញាតឲ្យព្រះព្រហ្មចាប់ផ្តើមបង្កើតលោកម្តងទៀត។ ដូច្នេះការបំផ្លាញគឺជារង្វង់នៃការបង្កើត។

ខ. មហាគ្រូយោគៈ

ព្រះសិវៈត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាមហាគ្រូយោគៈដ៏អស្ចារ្យបំផុតគោលបំណងនេះគឺតំណាងឱ្យ៖

• ការបដិសន្ធិ (Asceticism) និងសមាធិ: ព្រះអង្គរស់នៅជាតាបសនៅលើភ្នំកៃលាស (Mount Kailash) ផ្តោតលើការធ្វើសមាធិដើម្បីស្វែងរកសេចក្តីសុខដាច់ខាត និងការរួចផុតពីការភ្ជាប់ខ្លួនទៅនឹងវត្ថុលោកិយ។ ព្រះអង្គបង្រៀនថាសុភមង្គលពិតប្រាកដគឺស្ថិតនៅខាងក្នុងខ្លួន។

• ការគ្រប់គ្រងអារម្មណ៍: ព្រះអង្គតំណាងឲ្យការគ្រប់គ្រងលើបំណងប្រាថ្នានិងការលះបង់នូវសេចក្តីរីករាយខាងសាច់ឈាម។

គ. អ្នកបង្កើតក្នុងទម្រង់ជាលិង្គ

ព្រះសិវៈច្រើនតែត្រូវបានគេគោរពបូជាក្នុងទម្រង់ជា លិង្គៈ (Linga) ដែលជាតំណាងនិមិត្តរូបនៃថាមពលប្រកប (Creative energy) របស់ព្រះអង្គ។

• លិង្គៈ និងយោនី (Yoni): លិង្គៈតំណាងឲ្យថាមពលបុរស (ព្រះសិវៈ) ហើយត្រូវបានតម្កល់នៅលើយោនី (តំណាងឲ្យព្រះនាងឧមា/ឦស្វរី ជាមហេសី) ដែលនិមិត្តរូបនៃថាមពលស្រី ការរួមបញ្ចូលគ្នានៃនិមិត្តសញ្ញាទាំងពីរនេះគឺតំណាងឲ្យការបង្កើតលោកនិងការបន្តពូជ។

៣. លក្ខណៈសម្គាល់សំខាន់ៗ

រូបតំណាងរបស់ព្រះសិវៈពោរពេញទៅដោយអត្ថន័យជ្រាលជ្រៅ៖

-ព្រះនេត្រទីបី (Third Eye): ភ្នែកនៅថ្ងាសតំណាងឲ្យចំណេះដឹងនិងការបំផ្លាញ (អាចដុតបំផ្លាញអ្វីៗនៅពីមុខព្រះអង្គបាន)។

-ត្រីសូល៍ (Trishula): អាវុធពិសិដ្ឋតំណាងឲ្យទិដ្ឋភាពទាំងបី៖ ការបង្កើត ការថែរក្សា និងការបំផ្លាញ។

-សក់កន្ទ្រើង (Matted Hair): ជានិមិត្តរូបនៃមហាគ្រូយោគៈ ហើយជាកន្លែងដែលទន្លេគង្គា (Ganga) ត្រូវបានគេជឿថាបានហូរចុះមកផែនដីដើម្បីគ្រប់គ្រងល្បឿនទឹក។

-ពស់ជុំវិញក (Serpent): តំណាងឲ្យការគ្រប់គ្រងលើសេចក្តីស្លាប់ 

-ផេះលើកាយ (Ashes on Body): តំណាងថាជីវិតលោកិយគឺគ្រាន់តែជាផេះ (ភាពមិនស្ថិតស្ថិរ) ហើយព្រះអង្គជាអ្នកបួសដែលរស់នៅក្នុងទីដុតសព (បញ្ជាក់ពីភាពលះបង់)។

សរុបមក ព្រះសិវៈ ឬព្រះឥសូរមិនត្រឹមតែជាអ្នកបំផ្លាញទេតែជាទេពនៃការផ្លាស់ប្តូរដែលតែងតែមានព្រះទ័យករុណា យោគៈ និងជាប្រភពនៃកំណើតដ៏បជានិច្ចនៃចក្រវាឡ។

អត្ថបទ៖ ជួន សុធា