ក្រមា គឺជាវត្តុមួយដែលមានភាពសាមញ្ញតែបង្កប់ន័យយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ នៃតម្លៃខ្លឹមសារនិងអត្តសញ្ញាណជាតិ និងបង្ហាញពីទិដ្ឋភាពវប្បធម៌ខ្មែរ លើសពីនេះក្រមាត្រូវបាន ប្រជាពលរដ្ឋទូទៅនៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជានិយមប្រើប្រាស់នៅក្នុងជីវភាពរស់នៅប្រចាំថ្ងៃរបស់ពួកគេ។
យោងតាមអ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ ក្រមាត្រូវបានគេជឿថាមានវត្តមានតាំងពីសម័យនគរភ្នំ (Funan) និងនគរចេនឡា (Chenla) ដែលជាសម័យកាលមុនអង្គរ។ ភស្តុតាងពីចម្លាក់នៅប្រាសាទនានាបានបង្ហាញពីទម្រង់នៃការស្លៀកពាក់ដែលស្រដៀងនឹងការប្រើប្រាស់ក្រមាសព្វថ្ងៃ។ ការវិវឌ្ឍនៃការត្បាញសូត្រ និងកប្បាសនៅសម័យអង្គរបានធ្វើឲ្យក្រមាកាន់តែមានភាពពេញនិយម ហើយត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ជាទូទៅក្នុងសង្គមខ្មែរ។
លើសពីនេះទៀតនៅក្នុងសិលាចារឹកមួយចំនួនបានចារនូវពាក្យដែលមានទាក់ទងនឹងការត្បាញរវៃក្នុងសម័យបុរេប្រវត្តិ រវាងសតវត្សទី៩ ដល់ទី១១ ដូចជាពាក្យ “កប្បាស” “តៃ ថ្ករ” និង “កុ ត្បាញ” ជាដើម។ ពាក្យទាំងនេះ ត្រូវបាន អ្នកស្រាវជ្រាវសន្និដ្ឋានថាជាពាក្យ”កប្បាស” សំដៅលើរុក្ខជាតិម្យ៉ាងដែលជាវត្ថុ ធាតុដើមសម្រាប់ប្រើក្នុងការត្បាញរវៃសម្រាប់ច្នៃធ្វើជាអំបោះដោយយោងតាមសិលាចារឹកវត្តសសរ១០០ (K.124) និងសិលាចារឹកទ្វារក្តី ឬទ្វារប្រាំបី (K.165)។ ចំណែកពាក្យ “តៃ ថ្ករ” និង “កុ ត្បាញ” គឺសំ ដៅដល់ស្រីបម្រើតាមប្រាសាទ ដែលទទួលភារៈជាអ្នកថ្ករអំបោះ និងត្បាញ តាមសិលាចារឹកប្រាសាទ ស្នឹងខាងកើត (K.879) សិលាចារឹកគោករកា (K.155) និងសិលាចារឹកព្រៃមៀន (K.18)។
ជាមួយគ្នានេះដែរនៅចុងសតវត្សទី១៣តាមរយៈកំណត់ហេតុរបស់លោកជីវតាក្វាន់បានរៀបរាប់ពីការស្លៀកពាក់របស់ប្រជាជននាសម័យចេនឡាដែលមានបែបបទទៅតាមឋានៈនិងប្រភេទក្រណាត់ជាច្រើនប្រភេទថែមទៀតផង។ ដំណាក់ការនៃការផលិតក្រមា៖
រូបភាពដំណើរការផលិតក្រមា។
ក្រមាមិនមែនគ្រាន់តែជាក្រណាត់ធម្មតាទេ វាមានមុខងារច្រើនយ៉ាងសម្រាប់ជីវិតប្រចាំថ្ងៃរបស់ប្រជាជនខ្មែរ៖
-ជាគ្រឿងស្លៀកពាក់: ក្រមាត្រូវបានគេប្រើសម្រាប់រុំខ្លួន, រុំក, ឬគ្របលើក្បាលដើម្បីការពារពីកម្ដៅថ្ងៃ និងត្រជាក់។
-ជាគ្រឿងប្រើប្រាស់: វាអាចប្រើជាកន្សែងជូតមុខ, ក្រណាត់រុំទារក (អង្រឹង), ក្រណាត់ទ្រនាប់, ឬប្រើសម្រាប់វេចខ្ចប់អីវ៉ាន់។
-ជានិមិត្តរូប: ពណ៌និងក្បាច់របស់ក្រមាក៏មានអត្ថន័យរបស់វាដែរ។ ជាទូទៅ ក្រមាមានគំនូរក្រឡាការ៉ូតូចៗដែលជារចនាបថបុរាណរបស់ខ្មែរ។
ជាពិសេសនោះគឺកាលពីថ្ងៃទី០៤ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០២៤ ក្រមាខ្មែរត្រូវបានដាក់បញ្ជូលទៅក្នុងបញ្ជីតំណាងបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌អរូបី នៃមនុស្សជាតិរបស់អង្គការយូណេស្ក តាមរយៈសេចក្ដីសម្រេច 19.COM 7.b.27 នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំអន្តររដ្ឋាភិបាល ដើម្បីការពារបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌អរូបីរបស់អង្គការយូណេស្កូ។
ទោះបីជាមានការហូរចូលនៃវប្បធម៌បរទេសក៏ដោយ ក្រមានៅតែបន្តរក្សាតួនាទីដ៏សំខាន់របស់ខ្លួនក្នុងសង្គមខ្មែរ។ សិល្បៈត្បាញក្រមាត្រូវបានថែរក្សានិងបន្តពីជំនាន់មួយទៅជំនាន់មួយ ជាពិសេសនៅតាមបណ្ដាខេត្តដែលមានប្រពៃណីត្បាញក្រណាត់យូរមកហើយ ដូចជាខេត្តកំពង់ចាម, កំពត, និងតាកែវ។
ថ្មីៗនេះ ក្រមាត្រូវបានគេលើកស្ទួយឲ្យក្លាយជាផលិតផលទេសចរណ៍ដែលមានគុណភាពខ្ពស់សម្រាប់ភ្ញៀវបរទេស។ សិប្បករខ្មែរបានច្នៃម៉ូដក្រមាឲ្យកាន់តែទាន់សម័យ ដូចជាធ្វើជាកាបូប, ស្បែកជើង, និងសម្ភារៈតុបតែងផ្ទះផ្សេងៗទៀត ដើម្បីបំពេញតម្រូវការទីផ្សារសាកល។
អត្តបទ៖ តុប ឡៃហៀង
