នំនាល (នំនាលិ) គឺជាបង្អែមបុរាណខ្មែរដែលមិនត្រឹមតែជាអាហារប៉ុណ្ណោះទេតែជាតំណាងនៃវប្បធម៌ជំនឿ និងជាតឹកតាងរស់នៃពិធីសាសនាបុរាណមួយចំនួន ដែលបានបន្សល់ទុកជាពិសេសនៅតំបន់ប្រវត្តិសាស្ត្រមួយចំនួនដូចជាខេត្តកំពង់ធំ ជាដើម។

១. នំនាលក្នុងបរិបទជំនឿអ្នកតា និងដីធ្លី

ប្រវត្តិនៃនំនាលគឺផ្តើមចេញពីជំនឿសាសនាបុរាណខ្មែរ ដែលបានគោរពបូជាទៅលើ អ្នកតា (វិញ្ញាណក្ខន្ធថែរក្សាភូមិស្រុក) និងមេពូជ (ព្រះម៉ែគង្គា, ព្រះធរណី)។ នំនាលត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាសំណែនដ៏សំខាន់និងពិសិដ្ឋបំផុតមួយក្នុងពិធីធំៗ៖

• តំណាងដីធ្លី និងកសិកម្ម: នំនាលមានរាងមូលទ្រវែង ដែលជួនកាលត្រូវបានប្រៀបធៀបទៅនឹងរូបរាងនៃដីធ្លី ឬភ្នំ។ នៅក្នុងពិធីច្រត់ព្រះនង្គ័លនិងពិធីសុំទឹកភ្លៀង គេធ្វើនំនេះដើម្បីយកទៅបូជាថ្វាយអ្នកតាដោយភ្ជាប់ជាមួយកួរស្រូវ (ធ្វើពីលាជ) ដោតពីលើនំដើម្បីសុំសេចក្តីសុខសាន្តភាពបរិបូរណ៍និងទិន្នផលខ្ពស់នៃការដាំដុះ។

• កិច្ចសុំសេចក្តីសុខ (ចែកលៀ): ក្នុងពិធីឡើងអ្នកតា ឬពិធីបន់ស្រន់ក្រោយពីនំនាលត្រូវបានថ្វាយរួចគេមានពិធីមួយហៅថា "ចែកលៀ"។ គេចែកនំនោះទៅឲ្យអ្នកស្រុកយកទៅបរិភោគវិញក្នុងន័យទទួលយកនូវពរជ័យសុខភាពល្អនិងការចៀសផុតពីជំងឺដង្កាត់ដែលបានពីការប្រទានរបស់អ្នកតា។

• លក្ខណៈរក្សាទុកបានយូរ: តាមរយៈវិធីធ្វើដោយចំហុយរហូតដល់ឡើងណែននំនាលអាចរក្សាទុកបានយូរថ្ងៃជាងនំធម្មតា។ លក្ខណៈនេះធ្វើឱ្យវាក្លាយជាអាហារដ៏សមស្របសម្រាប់យកទៅប្រើប្រាស់ក្នុងពិធីបុណ្យទានដែលប្រព្រឹត្តទៅជាច្រើនថ្ងៃឬសម្រាប់ដំណើរផ្លូវឆ្ងាយ។

២. ប្រភពឈ្មោះ និងឧបករណ៍ធ្វើនំ

ឈ្មោះ "នំនាល" នេះគឺបានមកពីឈ្មោះឧបករណ៍ចម្បងដែលគេប្រើប្រាស់សម្រាប់ធ្វើវា៖

• នាល (ឬ នាលិ): គឺជាពុម្ពដែលគេយកមកដាក់ពីលើមាត់ក្អម ឬឆ្នាំងដីដែលមានទឹកដាំពុះ។ ពុម្ពនេះអាចធ្វើពីត្រឡោកដូងឬដីឥដ្ឋដែលមានរន្ធតូចៗនៅបាត។

• បច្ចេកទេសបិទមាត់ក្អម: ភាពពិសេសនៃប្រវត្តិសាស្ត្រផលិតកម្មនេះគឺត្រង់ថាគេត្រូវប្រើប្រាស់ម្សៅ ឬរបស់ផ្សេងៗដើម្បីបិទជិតមាត់ក្អម និងនាលិ កុំឲ្យចំហាយទឹកគេចចេញពីមាត់។ នេះជាវិធីសាស្ត្របុរាណដើម្បីបង្ខំឱ្យចំហាយទឹកហុយឡើងតាមរន្ធតែមួយគត់នៃបាតនាលដើម្បីចំហុយម្សៅឱ្យឆ្អិនណែនល្អ។

៣. នំនាលក្នុងបរិបទអក្សរសិល្ប៍ និងការបាត់បង់

ទោះបីជានំនាលមិនត្រូវបានគេលើកឡើងដោយផ្ទាល់ និងញឹកញាប់ក្នុងឯកសារសរសេរដូចនំផ្សេងៗទៀតក្តី ក៏អ្នកស្រាវជ្រាវមួយចំនួនបានលើកឡើងពីលទ្ធភាពនៃការមានវត្តមានរបស់នំនេះក្នុងស្នាដៃបុរាណ៖

• ក្នុងរឿងទុំទាវ: គេជឿថាបង្អែមដែលត្រូវបានលើកយកមកនិយាយក្នុងរឿងទុំទាវ អាចរួមបញ្ចូលទាំងនំនាលនេះផងដែរ ដោយសារតែវាជានំដែលពេញនិយមក្នុងសម័យកាលនោះជាពិសេសនៅតាមជនបទ។ ដោយសារតែវិធីធ្វើរបស់នំនាលមានភាពលំបាក និងត្រូវចំណាយពេលយូរក្នុងការត្រៀមឧបករណ៍ (នាលិ) និងគ្រឿងផ្សំពិសេសនំនេះបានបាត់បង់ប្រជាប្រិយភាពបន្តិចម្តងៗនៅតាមទីក្រុង។

សព្វថ្ងៃ នំនាលនៅតែរក្សាបាននូវសារៈសំខាន់របស់ខ្លួន ប៉ុន្តែជាទូទៅនៅតែមានវត្តមាននិងត្រូវបានថែរក្សាក្នុងតំបន់ដែលនៅជាប់នឹងប្រពៃណីរឹងមាំដូចជាតំបន់សំបូរព្រៃគុក ខេត្តកំពង់ធំ ដែលជាកន្លែងដែលការគោរពអ្នកតានិងទំនៀមទម្លាប់កសិកម្មនៅតែត្រូវបានអនុវត្តយ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួន។

អត្ថបទ៖ ជួន សុធា