បុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ គឺជាពិធីបុណ្យនឹករលឹកសាច់ញាតិដែលបានស្លាប់របស់ជនជាតិខ្មែរ ដែលកំណត់តាម ប្រតិទិនពុទ្ធសាសនា តាមដំណើរគោលចររបស់ព្រះចន្ទដែលរាប់តាមរង្វាស់នៃឆ្នាំ ចន្ទគតិ នៅក្នុងប្រពៃណីរបស់កម្ពុជា ពិធីបុណ្យនេះត្រូវបានគេហៅថា "ពិធីសែនដូនតា" ដែលមានប្រវត្តិតាំងពី សម័យមុនអង្គរមកម៉្លេះ ដែលជួបប្រទះនៅសិលាចរឹក K.279c ចារឹកនៅស.វទី៩ ក្នុងរាជព្រះបាទ វ៉ាន់ឆាតដែលបានរៀបរាប់ខ្លះៗអំពីការចាប់បាយបិណ្ឌ ដែលពូនជាដុំ ហើយបានផ្ដាំឱ្យព្រះកឹង មានន័យថា ព្រះភូមិ ឬ យមទូត ឱ្យចាប់ឆ្កែចង សុំផ្លូវទៅផង ទៅជូនដូនតា ។ ពិធីសែនដូនតា ដែលជាអរិយធម៌ នៃវប្បធម៌ខ្មែរដើម ដែលធ្វើឡើងដើម្បីផ្ដល់កុសលផលបុណ្យដល់សាច់ញាតិខ្លួនដែលបានស្លាប់ទៅហើយក្ដី ។
សម្រាប់ពិធីដែលប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរនិយមធ្វើអំឡុងពេលព្រះជារាជពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំប្រពៃណីជាតិខ្មែរនេះរួមមាន៖
១.ពិធីសែនលាដូនតា នៅថ្ងៃ១៥រោច ខែភទ្របទ ដែលត្រូវនិងថ្ងៃចុងក្រោយ នៃពិធីបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ ពលរដ្ឋខ្មែរមានជំនឿថា ដួងវិញាណនៃក្រុមសាច់ញាតិរបស់ខ្លួននិងមកលាក្រុមគ្រួសាររបស់ពួកគេនៅថ្ងៃចុងក្រោយ ដែលគេតែងហៅថា ភ្ជុំធំ (Big Meeting) នៅល្ងាចម៉ោង ៥:០០ - ៦:០០ នាទីល្ងាច គេនិងរៀបចំបាយម្ហូបចំនីមួយថាស ដើម្បីសែនព្រេន អញ្ជើញដួងវិញាណនៃសាច់ញាតិមកសេពសោយអាហារ ដែលតំណាងឱ្យការផ្សារភ្ជាប់ញាណទាំង៥ របស់មនុស្សដែលនៅរស់ ទៅភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងទៅ និង មជ្ឈដ្ឋាននៃញាណខាងក្រៅតាមរយៈការអុចធូបឧទ្ទិសហៅ ។ជាមួយគ្នានេះដែរ ក្នុងគោលបំណងនឹករំឭកដល់គុណូបការៈជីដូនជីតាឪពុកម្តាយនិងសាច់ញាតិ តបស្នងសងគុណដល់អ្នកដែលបានចែកឋានហើយ បួងសួង កុសលផលបុណ្យឲ្យមានដល់អ្នកដែលរស់រានមានជីវិតនៅឡើយ បង្កើតជាចំណងមេត្រីភាពរវាងមិត្តភក្តិ សាច់ញាតិ វង្សត្រកូលនិងសហគមន៍។
២.ការសែន កន្ទោងបាយ:កន្ទោងបាយ គឺជា បាយសិង្ឃាដក៍ ដែលមានន័យថាបាយដែលគេពូតជាដុំៗ ពី ១ដុំ ដល់ ១៥ដុំ តំណាងឱ្យថ្ងៃ ១រោច ដល់ ១៥រោច រួចគេយកទៅដាក់សែននៅតាមកែងផ្លូវ ឬ កែងរបងវត្ត ដែលសន្មតថាជាបាយតំណាងឱ្យផ្លូវបែកជា ៣ ឬ ផ្លូវបែកជា ៤ ដើម្បីហៅពួកព្រលឹងខ្មោចផ្សេងៗ ឱ្យជួយស្វែងរកខ្មោចញាតិរបស់ពួកគេ ដើម្បីជួយនាំផ្លូវព្រលឹងខ្មោចញាតិរបស់ពួកគេមកកាន់តំបន់ខ្លួនរស់នៅ ព្រោះខ្លាចក្រែងញាតិរបស់ពួកគេស្វែងរកពួកគេគ្រប់ ៧វត្ត មិនឃើញក៏ជេរប្រទេចដាក់បណ្ដាសារកូនចៅខ្លួន ឱ្យលំបាកក្រក្សត់វេទនាផ្សេងៗ។
៣.ពិធីបុង្សកូល គឺជាពិធីរំលឹកវិញ្ញាណក្ខន្ធ ដើម្បីជាកិច្ច តបស្នងសងគុណ និង ជួយរំដោះទុក្ខទោស ដល់ បុព្វការី ជន របស់ខ្លួន មិនថា ជាសាច់ញាតិ ឬ សត្វឃាត ដែលពួកគេបានសម្លាប់យកសាច់ជារៀងរាល់ថ្ងៃនោះទេ ពួកគេត្រូវ ឧទ្ទិសកុសលផលបុណ្យទាំងនេះឱ្យសត្វទាំងនោះ មិនថា សត្វត្រី ជ្រូក គោ មាន់ ទា ឬ សត្វដែលពួកគេសម្លាប់ជារៀងរាល់ថ្ងៃដើម្បីទទួលបាននូវប្រាក់កម្រៃក្នុងការចិញ្ចឹមជីវិតផ្សេងៗ ការបុង្សកូលនេះហើយ បានរួមចំណែកលាងនៅអំពើបាបរបស់ពួកគេផងដែរ តាមរយៈការឧទ្ទិសផលបុណ្យនេះឯង កិច្ចពិធីបង្សុកូល រមែងធ្វើនៅ ឧបដ្ឋានសាលា សាលាឆាន់ ឬ នៅកុដភិក្ខុសង្ឃផ្ទាល់ មិនថាគ្រប់កាលៈទេសៈដែលកើតមាននូវការផ្ដើមកម្មវិធីបុណ្យ សុទ្ធតែទាក់ទងនិងកិច្ចបង្សុកូលនេះ ។
៤.ពិធីបំបួសភ្នំខ្សាច់ ពិធីបំបួសភ្នំខ្សាច់ តាមទំនៀមខ្មែរបុរាណ កាលបើគេជញ្ជូនដីខ្សាច់មកចាក់គរពូនឱមានទ្រង់ទ្រាយប្រហែលភ្នំ មានកំពស់ និង ទំហំល្មមតាមដែលគេត្រូវការឡើងហើយ គេច្រើនយកក្អមទាំងមូលមកកប់ឱ្យនៅត្រឹមក ដាក់ត្រង់កំពូល គ្រប់ចេតិយ ឱ្យមានសណ្ឋានដូចក្បាច់កចេតិយមែនទែន, ហើយគេធ្វើរាជវ័តព័ទ្ធជុំវិញ (របងក្បាច់) ពីក្រៅចេតិយទាំងនោះ ទុកតែមាត់ទ្វារចេញចូល ៤ ទិស គេធ្វើរានទេព្តា ៨ ដាក់គ្រប់ ៨ ទិស មានរានមួយទៀត តំណាងឱ្យ ព្រះយមរាជ ដាក់នៅទិសបូព៌ មានទាំងឆត្ររួត និង ទង់រលកទាំង៣ តំណាងឱ្យនិកាយទាំង៣ នៃសាសនាព្រះពុទ្ធ រួមមាន៖
- ទង់រលកទី១ តំណាងនិកាយ មហាយាន
- ទង់រលកទី២ តំណាងនិកាយ ហិនយាន
- ទង់រលកទី៣ តំណាងឱ្យនិកាយ ព្រះសាស្តារ ឬ ព្រះពុទ្ធថេរវាទ
៥.ពិធីបោះបាយបិណ្ឌ ជាពិធីមួយដែលត្រូវបានប្រារព្ធនៅចន្លោះម៉ោង ៣ និង ម៉ោង ៤ ទាបភ្លឺ ដែលមនុស្សម្នា ត្រូវយកបាយបិណ្ឌនោះទៅបោះឱ្យពពួកប្រេត នៅក្បែរជុំវិញព្រះវិហារ ដើម្បីជាការរំដោះកម្មពៀរពពួកប្រេតទាំងនោះផង និង បានឧទ្ទិសជាអាហារ ឱ្យពពួកប្រេតទាំងនោះផង ។
៦.ពិធីចាក់ទឹកដូងថ្វាយព្រះបិតរ មានន័យថា បុព្វបុរស ឬ ដូនតារបស់ឪពុកម្ដាយ នៅរៀងរាល់ថ្ងៃ១៤រោច ខែភទ្របទ អង្គព្រះមហាក្សត្រ និងប្រារព្ធពិធី ចាក់ទឹកដូងថ្វាយព្រះបិតរ ដែលមានន័យថា សេចក្ដីចម្រើនដល់ដួងវិញាណខន្ធដូនតា នៃអង្គព្រះមហាក្សត្រ ការច្រូចចាក់ទឹកដូង ជាកិច្ចពិធីនៃការឧទ្ទិសកុសលផលបុណ្យ របស់អង្គព្រះមហាក្សត្រ ជូនចំពោះបុព្វបុរស ឬ ជូនចំពោះមរណៈកាល របស់ញាតិវង្សរបស់ព្រះអង្គ ។
៧.ពិធីលយកន្ទោងប្រវត្តិពិធីលយកន្ទោងដកស្រង់ចេញពីឯកសារ ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ ឆ្នាំ១៩៦៣ រឿង ជ័យអស្ចារ្យ ចម្បាំងខ្មែរសៀម អ្នកតាឃ្លាំងមឿងលោតចម្រូងសម្លាប់ខ្លួនកេណ្ឌទ័ពខ្មោច ចម្បាំងនៅ អូរស្វាយដូនកែវ កងទ័ពសៀមដកថយដល់បាត់ដំបង មរណៈភាព អ្នកតាឃ្លាំងមឿង កើតមានពិធីលយកន្ទោងមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ។ពិធីលយកន្ទោង ឬ បណ្ដែតសំពៅជូនដូនតា ដកស្រង់ចេញពីឯកសារ ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ ភាគ៩ ឆ្នាំ១៩៦៣ រឿង នាយសំពៅ ៥០០ និទានពីឈ្មួញសំពៅចំនួន ៥០០នាក់ បានសំចតនៅកោះមួយ ត្រូវបានពពួកប្រេតចាប់បាន និងចង់យកមកធ្វើជាអាហារ ។ការហាមប្រាម ទៅលើកិច្ចពិធីលយកន្ទោង ឬ លយសំពៅ តាមមាត់ស្ទឹង បឹង ឬ តាមដងទន្លេធំៗ ដែលធ្វើឱ្យកខ្វក់ដល់បរិស្ថានទឹក ប្រាសចាកនូវក្រមសីលធម៌នៅក្នុងសង្គម ដែលធ្លាប់បានលើកឡើង ក្នុងឆ្នាំ ១៩៧២ ដោយលោក ត្រឹង ងា ដែលជា សាស្ត្រាចារ្យ នៃវិទ្យាស្ថាន ខ្មែរមន ។ ដូចនេះគួរធ្វើពិធីលយកន្ទោង ទៅតាមស្រះសមល្មម ដែលមាននៅក្នុងវត្ត ដោយភ្ជាប់ជាមួយនិងការសំអាតអនាម័យចេញ ។
ក្នុងពេលបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌនេះ ប្រជាជនខ្មែរមានជំនឿបំរាម និងតំណមជាច្រើន ដូចជា៖
១.មិនត្រូវចំអិន ឬបរិភោគអាហារមានក្លិនខ្លាំងពេកព្រោះជឿថាអាចរំខានដល់ព្រះសង្ឃ និងវិញ្ញាណ
២.មិនត្រូវសើចសប្បាយពេក ឬរំខានព្រះវិហារ ព្រោះជាពេលបូជាដ៏ខ្ជាប់ខ្ជួន
៣.មិនត្រូវធ្វើអំពើអាក្រក់ ដូចជាការលេងស៊ីសង ការលះលោភឈ្លានពាន ឬប្រើពាក្យអាក្រក់
៤.មិនគួរទៅវត្តដោយសម្លៀកបំពាក់មិនសមរម្យ
៥.មិនគួរទៅវត្តដោយចិត្តមិនស្រលាញ់ ឬគ្រាន់តែធ្វើតាមទម្លាប់ ដោយគ្មានការគោរពក្នុងចិត្ត
៦.ហាមខឹងក្រេវក្រោធជាឥរិយាបទច្រងេងច្រងាង និងការវាយតប់គ្នា ត្រូវតែហាមឃាត់ជាដាច់ខាត ក្នុងនោះគឺរាប់ទាំងការវាយដំសត្វផងដែរ
អត្ថបទដោយ៖ កណ្ណិការ
